OEE چیست؟ فرمول محاسبه اثربخشی کلی تجهیزات + فرمول اکسل
به روز رسانی شده در ۱۴۰۵/۲/۱۹ زمان مطالعه 15 دقیقهOEE مخفف عبارت Overall Equipment Effectiveness است و به معنی اثربخشی کلی تجهیزات میباشد. این شاخص درصدی از زمان تولید برنامهریزیشده را نشان میدهد که در آن ماشینآلات با بالاترین سرعت، بدون توقف و بدون تولید قطعهی معیوب کار کردهاند. نمره 100٪ به معنای عملکرد ایدهآل است، اما در واقعیت چنین سطحی بسیار نادر است.
اجزای تشکیلدهنده OEE
شاخص OEE از سه مؤلفه اصلی تشکیل شده است:
۱. دسترسیپذیری (Availability)
این معیار نشان میدهد که از کل زمان تولید برنامهریزیشده، چه مقدار زمان ماشین در حال تولید واقعی بوده است. توقفهای ناگهانی، زمان تنظیم دستگاه (Setup) و خرابیها در این بخش لحاظ میشود.
فرمول:
۲. عملکرد (Performance)
عملکرد، سرعت واقعی تولید را با سرعت ایدهآل مقایسه میکند. این بخش شامل وقفههای کوتاه و کاهش سرعت ماشینهاست.
فرمول:
۳. کیفیت (Quality)
کیفیت، درصد محصولات سالم و بدون نقص را نشان میدهد. محصولات معیوب در این بخش از محاسبه کنار گذاشته میشوند.
فرمول:
فرمول نهایی OEE
پس از محاسبه سه مؤلفه اصلی، شاخص OEE از حاصلضرب آنها به دست میآید:
برای مثال، اگر دسترسیپذیری ۸۰٪، عملکرد ۹۰٪ و کیفیت ۹۵٪ باشد، OEE به صورت زیر محاسبه میشود:
نحوه محاسبه OEE در اکسل
برای پیادهسازی شاخص OEE در نرمافزار اکسل، کافی است جدول زیر را ایجاد و فرمولها را وارد کنید:
| # | عنوان | مقدار نمونه | توضیح |
|---|---|---|---|
| A | Planned Production Time | 480 دقیقه | کل زمان برنامهریزیشده برای تولید (مثلاً ۸ ساعت کاری × ۶۰ دقیقه) |
| B | Downtime | 90 دقیقه | مجموع زمانهایی که دستگاه خاموش یا متوقف بوده (خرابی، تنظیم، تعویض قالب و ...) |
| C | Run Time | 390 دقیقه | زمان واقعی کارکرد دستگاه (یعنی: Planned Time – Downtime) |
| D | Ideal Cycle Time | 1 دقیقه | مدتزمان ایدهآل برای تولید یک قطعه سالم |
| E | Total Count | 360 قطعه | کل تعداد قطعات تولید شده (چه سالم و چه معیوب) |
| F | Good Count | 340 قطعه | تعداد قطعات سالم و قابل قبول |
برای مثال بالا مراحل زیر را دنبال کنید:
۱. محاسبه دسترسیپذیری (Availability) = C3/B3
۲. محاسبه عملکرد (Performance) = D3 * E3 /C3
۳. محاسبه کیفیت (Quality) = F3/E3
۴. محاسبه نهایی OEE عبارت است از = G3 * H3 * I3
چه عددی برای OEE خوب است؟
زیر ۴۰٪: وضعیت بحرانی و پراتلاف
۴۰٪ تا ۶۰٪: نیاز فوری به بهبود
۶۰٪ تا ۸۵٪: قابل قبول، اما با ظرفیت بهبود
بالاتر از ۸۵٪: سطح جهانی (World-Class)
در صنایع پیشرفته مانند خودروسازی، هدف دستیابی به OEE بالای ۸۵٪ است، اما در بسیاری از صنایع سنتی، رسیدن به ۶۰٪ نیز میتواند جهش قابل توجهی محسوب شود.
نتیجهگیری
OEE ابزاری قوی برای سنجش بهرهوری کارخانه است. با بررسی دسترسیپذیری، عملکرد و کیفیت در کنار هم، مدیران میتوانند تصمیمات عملی برای کاهش اتلاف، افزایش تولید و بهبود مداوم اتخاذ کنند. بهرهگیری از فایلهای اکسل یا نرمافزارهای تخصصی، شفافیت دادهها را افزایش داده و مسیر تحول را هموار میکند.
منبع: oee.com