انواع تلرانس و کاربردشان در طراحی صنعتی | راهنمای نقشهکشی
به روز رسانی شده در ۱۴۰۵/۳/۲۱ زمان مطالعه 10 دقیقهتلرانس (Tolerance) یعنی "محدوده قابلقبول خطا".
در دنیای واقعی، هیچ قطعهای دقیقاً مطابق عدد اسمی ساخته نمیشود.
پس اگر طراح، تلرانس درست تعریف نکند، قطعه یا جفت نمیشود یا هزینه ساخت بیدلیل بالا میرود.
در این مطلب، با انواع تلرانس و کاربرد آنها در طراحی صنعتی آشنا میشویم.
۱. تلرانس ابعادی (Dimensional Tolerance)
تلرانس کلاسیک که روی طول، قطر، ضخامت و... اعمال میشود.
مثال: Ø50 ±0.02 یعنی قطعه میتواند بین 49.98 تا 50.02 mm باشد.
✅ کاربرد:
– در ماشینکاری، تراش، فرز و ساخت قطعات دقیق
– قطعاتی که باید با دیگری جفت شوند (مثل شافت و بیرینگ)
۲. تلرانس هندسی (Geometric Tolerance)
شامل اعوجاج مجاز در شکل، راستایی، همراستایی یا موقعیت یک ویژگی از قطعه است.
در نقشهها معمولاً با نمادهای استاندارد در کادر مخصوص نمایش داده میشود.
انواع مهم:
نوع | توضیح | کاربرد |
|---|---|---|
Straightness | مجاز بودن انحراف از خط مستقیم | میلگردها، شافتها |
Flatness | صافی سطح بدون پستیبلندی | نشیمنگاهها، فلنجها |
Perpendicularity | زاویه ۹۰ درجه مجاز | اتصال قطعات عمود |
Parallelism | توازی دو سطح | قطعات مونتاژی |
Position | موقعیت دقیق یک سوراخ یا ویژگی | مونتاژهای چندقطعهای |
✅ کاربرد:
– تضمین عملکرد دقیق مونتاژ
– جلوگیری از لرزش یا فشار ناخواسته در سیستمهای مکانیکی
۳. تلرانس انطباقی (Fits and Allowance)
در اتصالات شافت و سوراخ، سه نوع انطباق داریم:
نوع انطباق | توضیح | کاربرد |
|---|---|---|
انطباق لق (Clearance Fit) | همیشه فاصله بین قطعات | یاتاقان و شافت متحرک |
انطباق تداخلی (Interference Fit) | همیشه فشار و چفت کامل | نصب چرخدنده یا بوش |
انطباق انتقالی (Transition Fit) | گاهی لق، گاهی تداخلی | قطعاتی با نیاز کنترلشده |
✅ کاربرد:
– در طراحی مکانیزمهایی که باید جفت شوند
– تعیین روش مونتاژ (با ضربه، فشار یا آزاد)
سوالات متداول
کدوم نوع تلرانس بیشتر در طراحیهای صنعتی استفاده میشه؟
ترکیب تلرانس ابعادی و هندسی در طراحی دقیق. برای مونتاژهای حساس، هر دو الزامیاند.
چه زمانی نباید تلرانس سختگیرانه بدیم؟
وقتی دقت بالا نیازی به عملکرد قطعه نداره؛ چون هزینه ساخت بالا میره.
بیشتر سوال دارید؟ از هوش مصنوعی تکصان گفتگو کنید
منابع: ISO 2768 – General Tolerances / ASME Y14.5 – Geometric Dimensioning and Tolerancing